ETS (Üstel Düzleştirme)
ETS (Üstel Düzleştirme), MerQur’da otomatik uygulanan istatistiksel analizlerden biridir. Bu sayfada Eğitim Bilimleri alanına ait örnek veri seti üzerinde analizin nasıl uygulandığı, MerQur çıktısının nasıl görüneceği ve APA 7 formatında nasıl raporlanacağı temsilî olarak gösterilmiştir.
🎯 Ne işe yarar?
ETS (Üstel Düzleştirme), ilgili veri türü için gerekli tüm varsayım kontrollerini (normallik, varyans homojenliği, vb.) arka planda otomatik uygular ve sonuçları açık bir tablo + grafik ile sunar. APA 7 standardında otomatik yorumlama, Cohen’s d/η²/R² gibi etki büyüklükleri ve %95 güven aralıkları raporlanır.
📌 Ne zaman kullanılır?
- Eğitim Bilimleri alanına ait ölçümlerin istatistiksel analizinde
- Akademik yayın için APA 7 uyumlu sonuç tabloları üretmek için
- Hipotez sınama ve karar verme süreçlerinde
- Lisans / yüksek lisans / doktora tezlerinde uygun yöntem seçimi sonrasında
📐 Varsayımlar
- Uygun ölçek — Değişkenler analizin gerektirdiği ölçek düzeyinde (nominal/ordinal/aralık/oran) olmalı
- Bağımsız gözlemler — Gözlemler birbirinden bağımsız bireylerden gelmiş olmalı
- Yeterli örneklem — Analiz için minimum n gereksinimi karşılanmalı
- Aykırı değer kontrolü — Aykırı değerler tespit edilip değerlendirilmeli
Varsayımlar bozulursa MerQur otomatik olarak non-parametrik veya sağlam (robust) alternatife yönlendirir.
🛠 MerQur’da Nasıl Yapılır?
Veriyi yükle. Dosya → Aç menüsünden örnek dosyayı seç. MerQur sütun tiplerini otomatik tespit eder.
Analizi seç. Sol kenardan ETS (Üstel Düzleştirme)‘yi seç.
Panel atamaları (programdaki form alanları):
- date_col:
tarih - Değer Sütunu:
aylik_basvuru - method:
holt-winters - seasonal:
additive - seasonal_periods:
12 - damped:
False - forecast_steps:
12
Opsiyonel ayarlar. Etki büyüklüğü ✓ · %95 güven aralığı ✓ · Varsayım kontrolleri (otomatik).
▶ Çalıştır butonuna bas. Sonuçlar tablo + grafik olarak otomatik üretilir.
📄 Word’e Aktar. APA 7 formatında, italik istatistik sembolleriyle rapor.
📊 Örnek Veri Seti — Eğitim Bilimleri
ℹ Not: Aşağıdaki senaryo, MerQur çıktısı ve yorum, gerçek örnek veri seti MerQur’da çalıştırılarak elde edilmiştir. Kendi verinizdeki sayısal sonuçlar farklılık gösterecektir; buradaki amaç analizin uçtan uca nasıl kurgulandığını ve yorumlandığını göstermektir.
🎬 Örnek Dosya
Bu analiz, Eğitim Bilimleri alanına ait aşağıdaki örnek veri seti üzerinden gösterilmiştir:
Egitim_Bilimleri/97_ets_monthly_application.xlsx
🎬 Senaryo
Bu araştırmada bir programa yapılan aylık başvuru sayısını, hem trendi hem de mevsimsel örüntüyü dikkate alarak öngörmek istiyoruz. Veri seti 84 aylık (yedi yıllık) bir dönemi kapsıyor; her ay date değişkeniyle, o ayki başvuru sayısı monthly_application değişkeniyle kaydedildi. Düzey, trend ve mevsimsellik bileşenlerini ağırlıklandırılmış ortalamalarla güncelleyerek tahmin üreten Üstel Düzleştirme (Holt-Winters) yöntemi bu mevsimsel seri için en uygun seçimdir.
⚙️ Değişken Seçimi
- Zaman: date
- Değer (seri): monthly_application
Veri Önizleme (İlk 5 Satır)
| date | monthly_application |
|---|---|
| 2018-01-01 00:00:00 | 2080 |
| 2018-02-01 00:00:00 | 2523 |
| 2018-03-01 00:00:00 | 3560 |
| 2018-04-01 00:00:00 | 5483 |
| 2018-05-01 00:00:00 | 6711 |
n = 84 · Sütunlar: date, monthly_application
📈 MerQur Çıktısı
💬 MerQur Yorumu
Holt-Winters üstel düzleştirme, seviye + trend + mevsimsellik bileşenlerini ağırlıklı olarak (yakın geçmişe daha çok ağırlık vererek) tahmin eder. Aylık başvuru sayısının mevsimsel desenini yakaladı (AIC = 969). Başvurular tipik olarak güçlü mevsimsellik gösterir (kayıt dönemleri); Holt-Winters böyle serilerde çoğu zaman çok başarılıdır ve ARIMA’ya göre daha sezgiseldir. Eğitsel talep tahmininde (başvuru, kayıt, devam) kurması kolay ve yorumlanabilir bir alternatiftir; özellikle düzenli mevsimsel dalgalanan değişkenler için tercih edilir.
⚠ Sık Yapılan Hatalar
- Veri tipini yanlış belirlemek (örn. kategorik değişkeni numerik olarak yüklemek)
- Varsayım kontrollerini atlayıp doğrudan p-değerine bakmak
- Etki büyüklüğünü raporlamamak — APA 7 hem p hem etki büyüklüğü ister
- Çoklu karşılaştırmada Tip I hatası düzeltmesi (Bonferroni/Tukey) yapmamak
- n yetersiz olduğunda non-parametrik alternatife geçmemek
📹 Video Anlatım
Bu analizin Eğitim Bilimleri dosyası üzerinden uçtan uca uygulanışı için aşağıdaki videoyu izleyebilirsin.
▶ Üstel Düzleme (Holt-Winters) — video anlatım
Bu bölüm, Zaman Serisi Analizi videosunun içinde yer alıyor (6 analiz, tek video). Aşağıdaki bağlantı doğrudan 5:06 dakikasından, bu analizin anlatıldığı yerden başlar.
🧪 Fen Bilimleri ve Matematik · 🏛 Mimarlık, Planlama ve Tasarım · ⚙ Mühendislik · 🏥 Sağlık Bilimleri · 📊 Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler · 🏃 Spor Bilimleri · 🌾 Ziraat, Orman ve Su Ürünleri
📚 Bu Analizi Yaptıysanız MerQur’u Atıf Yapın
MerQur’u kullanarak bilimsel bir çalışmada bu analizi gerçekleştirdiyseniz, akademik atıf zorunluluğu kapsamında lütfen aşağıdaki atfı kullanın (APA 7):
Örücü, Ö. K. (2026). MerQur: Bütünleşik Akademik Veri Analizi ve Raporlama Platformu [Bilgisayar Yazılımı] (Sürüm 1.0.0). https://doi.org/10.53463/merqur.2026001
BibTeX, RIS, EndNote ve İngilizce karşılığı için: tüm atıf formatları →
- American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.).
- Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). Sage.
- Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum.