Tek Yönlü ANOVA
Tek Yönlü ANOVA, MerQur’da otomatik uygulanan istatistiksel analizlerden biridir. Bu sayfada Mühendislik alanına ait örnek veri seti üzerinde analizin nasıl uygulandığı, MerQur çıktısının nasıl görüneceği ve APA 7 formatında nasıl raporlanacağı temsilî olarak gösterilmiştir.
🎯 Ne işe yarar?
Tek Yönlü ANOVA, ilgili veri türü için gerekli tüm varsayım kontrollerini (normallik, varyans homojenliği, vb.) arka planda otomatik uygular ve sonuçları açık bir tablo + grafik ile sunar. APA 7 standardında otomatik yorumlama, Cohen’s d/η²/R² gibi etki büyüklükleri ve %95 güven aralıkları raporlanır.
📌 Ne zaman kullanılır?
- Mühendislik alanına ait ölçümlerin istatistiksel analizinde
- Akademik yayın için APA 7 uyumlu sonuç tabloları üretmek için
- Hipotez sınama ve karar verme süreçlerinde
- Lisans / yüksek lisans / doktora tezlerinde uygun yöntem seçimi sonrasında
📐 Varsayımlar
- Uygun ölçek — Değişkenler analizin gerektirdiği ölçek düzeyinde (nominal/ordinal/aralık/oran) olmalı
- Bağımsız gözlemler — Gözlemler birbirinden bağımsız bireylerden gelmiş olmalı
- Yeterli örneklem — Analiz için minimum n gereksinimi karşılanmalı
- Aykırı değer kontrolü — Aykırı değerler tespit edilip değerlendirilmeli
Varsayımlar bozulursa MerQur otomatik olarak non-parametrik veya sağlam (robust) alternatife yönlendirir.
🛠 MerQur’da Nasıl Yapılır?
Veriyi yükle. Dosya → Aç menüsünden örnek dosyayı seç. MerQur sütun tiplerini otomatik tespit eder.
Analizi seç. Sol kenardan Tek Yönlü ANOVA‘yi seç.
Panel atamaları (programdaki form alanları):
- Grup Sütunu:
tur - Değer Sütunu:
DBH_cm - Post-hoc:
tukey
Opsiyonel ayarlar. Etki büyüklüğü ✓ · %95 güven aralığı ✓ · Varsayım kontrolleri (otomatik).
▶ Çalıştır butonuna bas. Sonuçlar tablo + grafik olarak otomatik üretilir.
📄 Word’e Aktar. APA 7 formatında, italik istatistik sembolleriyle rapor.
📊 Örnek Veri Seti — Mühendislik
ℹ Not: Aşağıdaki senaryo, MerQur çıktısı ve yorum, gerçek örnek veri seti MerQur’da çalıştırılarak elde edilmiştir. Kendi verinizdeki sayısal sonuçlar farklılık gösterecektir; buradaki amaç analizin uçtan uca nasıl kurgulandığını ve yorumlandığını göstermektir.
🎬 Örnek Dosya
Bu analiz, Mühendislik alanına ait aşağıdaki örnek veri seti üzerinden gösterilmiştir:
Muhendislik/06_anova_type_dbh.xlsx
🎬 Senaryo
Dört türün ortalama çap üzerindeki etkisini karşılaştırıyoruz. İkiden fazla grup söz konusu olduğundan tek yönlü ANOVA uygundur.
⚙️ Değişken Seçimi
- Bağımlı değişken: dbh_cm
- Faktör (kategorik): type
- >> GELİŞMİŞ PARAMETRELER (formda opsiyonel — ne işe yarar):
- ANOVA varyantı: Klasik (Fisher) veya Welch (eşit olmayan varyansa dayanıklı).
- Etki büyüklükleri: omega-kare ve epsilon-kare (eta-kareden daha az yanlı).
- Varsayımlar: Levene, Bartlett, grup başına Shapiro.
- Grup betimseli; post-hoc (Tukey/Duncan/Bonferroni/Scheffe/Games-Howell).
Veri Önizleme (İlk 5 Satır)
| tree_id | type | dbh_cm | age_year |
|---|---|---|---|
| 1 | black_pine | 30.1 | 56 |
| 2 | black_pine | 25.8 | 55 |
| 3 | black_pine | 21.0 | 62 |
| 4 | black_pine | 26.9 | 51 |
| 5 | black_pine | 28.4 | 38 |
n = 140 · Sütunlar: tree_id, type, dbh_cm, age_year
📈 MerQur Çıktısı
💬 MerQur Yorumu
Dört tür (type) arasında ortalama çapı karşılaştırdık. Sonuç anlamlı ve güçlü: F(3,136) = 16.54, p < .001, eta^2 = 0.27 — yani çap değişkenliğinin yaklaşık dörtte biri tür farkından kaynaklanıyor. En az bir tür diğerlerinden anlamlı biçimde ayrışıyor. Tek yönlü ANOVA, ikiden fazla grubun ortalamasını tek seferde karşılaştırır ve çok sayıda t-testinin getirdiği hata şişmesinden kaçınır; sahada farklı tür/bölge/uygulama performansını kıyaslamada temel yöntemdir. Hangi çiftlerin ayrıştığı ise post-hoc testlerle belirlenir.
⚠ Sık Yapılan Hatalar
- Veri tipini yanlış belirlemek (örn. kategorik değişkeni numerik olarak yüklemek)
- Varsayım kontrollerini atlayıp doğrudan p-değerine bakmak
- Etki büyüklüğünü raporlamamak — APA 7 hem p hem etki büyüklüğü ister
- Çoklu karşılaştırmada Tip I hatası düzeltmesi (Bonferroni/Tukey) yapmamak
- n yetersiz olduğunda non-parametrik alternatife geçmemek
📹 Video Anlatım
Bu analizin Mühendislik dosyası üzerinden uçtan uca uygulanışı için aşağıdaki videoyu izleyebilirsin.
▶ Tek Yönlü ANOVA — video anlatım
Bu bölüm, Veriye İlk Bakış ve Parametrik Testler videosunun içinde yer alıyor (14 analiz, tek video). Aşağıdaki bağlantı doğrudan 10:23 dakikasından, bu analizin anlatıldığı yerden başlar.
🎓 Eğitim Bilimleri · 🧪 Fen Bilimleri ve Matematik · 🏛 Mimarlık, Planlama ve Tasarım · 🏥 Sağlık Bilimleri · 📊 Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler · 🏃 Spor Bilimleri · 🌾 Ziraat, Orman ve Su Ürünleri
📚 Bu Analizi Yaptıysanız MerQur’u Atıf Yapın
MerQur’u kullanarak bilimsel bir çalışmada bu analizi gerçekleştirdiyseniz, akademik atıf zorunluluğu kapsamında lütfen aşağıdaki atfı kullanın (APA 7):
Örücü, Ö. K. (2026). MerQur: Bütünleşik Akademik Veri Analizi ve Raporlama Platformu [Bilgisayar Yazılımı] (Sürüm 1.0.0). https://doi.org/10.53463/merqur.2026001
BibTeX, RIS, EndNote ve İngilizce karşılığı için: tüm atıf formatları →
- American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.).
- Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). Sage.
- Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum.