Veri Türleri
Tüm sayılar aynı değildir! İstatistik için verinin türünü bilmek, doğru analiz seçmenin ilk adımıdır. Şimdi 4 farklı veri tipini hayattan örneklerle tanıyalım.
🎯 Niye Veri Türü Önemli?
Diyelim ki bir araştırma yapıyorsun. Şu sorulara cevap verirken farklı türde bilgiler topluyorsun:
- “Adın ne?” → metin (Ali, Ayşe, Mehmet…)
- “Kaç yaşındasın?” → sayı (12, 13, 14…)
- “Hangi takımı tutuyorsun?” → kategorik (Fenerbahçe, Galatasaray, Beşiktaş…)
- “Yarışmada birinciliğin kaçıncısın?” → sıralı sayı (1., 2., 3….)
Her birinin matematiksel davranışı farklıdır. “İsim”lerin ortalamasını alamazsın ama “yaş”ların ortalamasını alabilirsin!
🌟 4 Veri Türü
Hiçbir sıra yok, sadece etiketler. Karşılaştırma yapamazsın, sadece sayabilirsin.
Örnekler: Cinsiyet (Erkek/Kadın), Kan grubu (A, B, AB, 0), Takım (FB/GS/BJK), Şehir (Ankara/İstanbul/İzmir)
Yapabileceğin: “Sınıfta kaç Fenerbahçeli var?” sayabilirsin. Ama “Fenerbahçenin ortalaması nedir?” diyemezsin (anlamsız!).
Etiketler var ama aralarında doğal bir sıra mevcut. Arada ne kadar fark olduğunu bilmiyorsun.
Örnekler: Sınav notu (Zayıf/Orta/İyi/Pekiyi), Eğitim seviyesi (İlkokul → Lise → Üniversite), Memnuniyet (Çok Memnunum → Hiç Memnun Değilim), Yarışma sıralaması (1., 2., 3.)
Yapabileceğin: Sırayı kullanabilirsin. “İyi” > “Orta” > “Zayıf”. Ama “İyi – Orta = ?” diyemezsin. Aralarında belirli bir fark yok.
Gerçek sayılar, aralarında eşit fark var. Ama “0” gerçek bir “hiç yok” anlamına gelmiyor.
Örnekler: Sıcaklık °C (0°C = “ısı yok” değil, dondurma noktası), IQ puanı (IQ 0 yok), Takvim yılı (yıl 0 keyfi)
Yapabileceğin: Toplama, çıkarma yapabilirsin. “Bugün 25°C, dün 20°C → 5°C daha sıcak.” Ama “25°C, 5°C’nin 5 katı sıcak” DİYEMEZSİN!
Tüm matematiksel işlemler geçerli. “0” gerçek bir “hiç” anlamına gelir.
Örnekler: Yaş, boy, kilo, gelir, mesafe, süre, ağırlık
Yapabileceğin: Hepsi! Toplama, çıkarma, çarpma, bölme. “Ben 180 cm, kardeşim 90 cm — 2 katı uzunum.” Bu cümle anlamlı.
📋 Hızlı Karar Tablosu
| Sorunun cevabı… | Veri türü | Örnek |
|---|---|---|
| İsim/etiket? | Nominal | Cinsiyet, kan grubu |
| Sıralı ama belirsiz farklar? | Ordinal | Memnuniyet skoru 1-5 |
| Sayı, ama 0 “hiç” anlamına gelmiyor? | Aralık | °C, IQ |
| Sayı, ve 0 gerçekten “hiç”? | Oran | Yaş, kilo, gelir |
İstatistikte sıkça “sayısal” (numerik) ve “kategorik” diye ikiye ayrılır:
- Sayısal = Aralık + Oran (matematiksel işlem yapılabilir)
- Kategorik = Nominal + Ordinal (gruplara ayırma)
Çoğu zaman bu basit ayrım yeterlidir.
🤔 Sürekli vs Kesikli Sayılar
Sayısal veriler kendi içinde de ikiye ayrılır:
İstediğin kadar ondalık olabilir. Boy ölçtüğünde 172.345 cm de yazabilirsin.
Örnekler: Boy, kilo, sıcaklık, süre.
Sadece tam sayılar olabilir. “Kaç kardeşin var?” sorusunun cevabı 2.5 olamaz!
Örnekler: Kardeş sayısı, kitap sayısı, yarışmadaki yarışmacı sayısı.
🔗 İlgili Konular
- Stevens, S. S. (1946). On the theory of scales of measurement. Science, 103(2684), 677–680.
- Velleman, P. F., & Wilkinson, L. (1993). Nominal, ordinal, interval, and ratio typologies are misleading. The American Statistician, 47(1), 65–72.