Tek Yönlü ANOVA
Tek Yönlü ANOVA, MerQur’da otomatik uygulanan istatistiksel analizlerden biridir. Bu sayfada Eğitim Bilimleri alanına ait örnek veri seti üzerinde analizin nasıl uygulandığı, MerQur çıktısının nasıl görüneceği ve APA 7 formatında nasıl raporlanacağı temsilî olarak gösterilmiştir.
🎯 Ne işe yarar?
Tek Yönlü ANOVA, ilgili veri türü için gerekli tüm varsayım kontrollerini (normallik, varyans homojenliği, vb.) arka planda otomatik uygular ve sonuçları açık bir tablo + grafik ile sunar. APA 7 standardında otomatik yorumlama, Cohen’s d/η²/R² gibi etki büyüklükleri ve %95 güven aralıkları raporlanır.
📌 Ne zaman kullanılır?
- Eğitim Bilimleri alanına ait ölçümlerin istatistiksel analizinde
- Akademik yayın için APA 7 uyumlu sonuç tabloları üretmek için
- Hipotez sınama ve karar verme süreçlerinde
- Lisans / yüksek lisans / doktora tezlerinde uygun yöntem seçimi sonrasında
📐 Varsayımlar
- Uygun ölçek — Değişkenler analizin gerektirdiği ölçek düzeyinde (nominal/ordinal/aralık/oran) olmalı
- Bağımsız gözlemler — Gözlemler birbirinden bağımsız bireylerden gelmiş olmalı
- Yeterli örneklem — Analiz için minimum n gereksinimi karşılanmalı
- Aykırı değer kontrolü — Aykırı değerler tespit edilip değerlendirilmeli
Varsayımlar bozulursa MerQur otomatik olarak non-parametrik veya sağlam (robust) alternatife yönlendirir.
🛠 MerQur’da Nasıl Yapılır?
Veriyi yükle. Dosya → Aç menüsünden örnek dosyayı seç. MerQur sütun tiplerini otomatik tespit eder.
Analizi seç. Sol kenardan Tek Yönlü ANOVA‘yi seç.
Panel atamaları (programdaki form alanları):
- Grup Sütunu:
ogretim_yontemi - Değer Sütunu:
sinif - Post-hoc:
tukey
Opsiyonel ayarlar. Etki büyüklüğü ✓ · %95 güven aralığı ✓ · Varsayım kontrolleri (otomatik).
▶ Çalıştır butonuna bas. Sonuçlar tablo + grafik olarak otomatik üretilir.
📄 Word’e Aktar. APA 7 formatında, italik istatistik sembolleriyle rapor.
📊 Örnek Veri Seti — Eğitim Bilimleri
ℹ Not: Aşağıdaki senaryo, MerQur çıktısı ve yorum, gerçek örnek veri seti MerQur’da çalıştırılarak elde edilmiştir. Kendi verinizdeki sayısal sonuçlar farklılık gösterecektir; buradaki amaç analizin uçtan uca nasıl kurgulandığını ve yorumlandığını göstermektir.
🎬 Örnek Dosya
Bu analiz, Eğitim Bilimleri alanına ait aşağıdaki örnek veri seti üzerinden gösterilmiştir:
Egitim_Bilimleri/06_anova_instruction_method.xlsx
🎬 Senaryo
Bu çalışmada dört farklı öğretim yönteminin (instruction_method: traditional, cooperative, project, mixed (blended)) öğrencilerin başarı puanı (achievement_score) üzerindeki etkisini karşılaştırmak istiyoruz. Örneklem 140 öğrenciden oluşuyor ve tek bir kategorik faktörün ikiden fazla düzeyi var. İkiden fazla bağımsız grubun ortalamalarını aynı anda karşılaştırdığımız için tek yönlü ANOVA bu araştırma sorusu için en uygun analizdir.
⚙️ Değişken Seçimi
- Faktör (grup): instruction_method (traditional/cooperative/project/mixed (blended))
- Bağımlı değişken: achievement_score
- >> GELİŞMİŞ PARAMETRELER (formda opsiyonel — ne işe yarar):
- ANOVA varyantı: Klasik (Fisher) veya Welch (eşit olmayan varyansa dayanıklı).
- Etki büyüklükleri: omega-kare ve epsilon-kare (eta-kareden daha az yanlı).
- Varsayımlar: Levene, Bartlett, grup başına Shapiro.
- Grup betimseli; post-hoc (Tukey/Duncan/Bonferroni/Scheffe/Games-Howell).
Veri Önizleme (İlk 5 Satır)
| student_id | instruction_method | achievement_score | class |
|---|---|---|---|
| 1 | traditional | 73.0 | 10 |
| 2 | traditional | 62.5 | 12 |
| 3 | traditional | 74.2 | 11 |
| 4 | traditional | 68.4 | 10 |
| 5 | traditional | 59.9 | 9 |
n = 140 · Sütunlar: student_id, instruction_method, achievement_score, class
📈 MerQur Çıktısı
💬 MerQur Yorumu
Dört farklı öğretim yönteminin başarı puanı üzerindeki etkisini tek yönlü ANOVA ile karşılaştırdık. Sonuç anlamlı (F(3,136) = 18.00, p < .001), etki büyüklüğü η² = 0.28 — başarının yaklaşık %28’i öğretim yöntemiyle açıklanıyor, ki bu eğitim araştırmalarında güçlü bir etkidir. ANOVA en az bir yöntemin diğerlerinden farklı olduğunu söyler; hangi yöntemlerin farklılaştığını görmek için post-hoc test gerekir. Eğitimde “hangi öğretim yöntemi daha etkili” sorusu en temel araştırma sorularından biridir; ANOVA bunu çok gruplu olarak yanıtlamanın standart yöntemidir.
⚠ Sık Yapılan Hatalar
- Veri tipini yanlış belirlemek (örn. kategorik değişkeni numerik olarak yüklemek)
- Varsayım kontrollerini atlayıp doğrudan p-değerine bakmak
- Etki büyüklüğünü raporlamamak — APA 7 hem p hem etki büyüklüğü ister
- Çoklu karşılaştırmada Tip I hatası düzeltmesi (Bonferroni/Tukey) yapmamak
- n yetersiz olduğunda non-parametrik alternatife geçmemek
📹 Video Anlatım
Bu analizin Eğitim Bilimleri dosyası üzerinden uçtan uca uygulanışı için aşağıdaki videoyu izleyebilirsin.
▶ Tek Yönlü ANOVA — video anlatım
Bu bölüm, Veriye İlk Bakış ve Parametrik Testler videosunun içinde yer alıyor (14 analiz, tek video). Aşağıdaki bağlantı doğrudan 10:59 dakikasından, bu analizin anlatıldığı yerden başlar.
🧪 Fen Bilimleri ve Matematik · 🏛 Mimarlık, Planlama ve Tasarım · ⚙ Mühendislik · 🏥 Sağlık Bilimleri · 📊 Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler · 🏃 Spor Bilimleri · 🌾 Ziraat, Orman ve Su Ürünleri
📚 Bu Analizi Yaptıysanız MerQur’u Atıf Yapın
MerQur’u kullanarak bilimsel bir çalışmada bu analizi gerçekleştirdiyseniz, akademik atıf zorunluluğu kapsamında lütfen aşağıdaki atfı kullanın (APA 7):
Örücü, Ö. K. (2026). MerQur: Bütünleşik Akademik Veri Analizi ve Raporlama Platformu [Bilgisayar Yazılımı] (Sürüm 1.0.0). https://doi.org/10.53463/merqur.2026001
BibTeX, RIS, EndNote ve İngilizce karşılığı için: tüm atıf formatları →
- American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.).
- Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). Sage.
- Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum.