UMAP
UMAP, MerQur’da otomatik uygulanan istatistiksel analizlerden biridir. Bu sayfada Eğitim Bilimleri alanına ait örnek veri seti üzerinde analizin nasıl uygulandığı, MerQur çıktısının nasıl görüneceği ve APA 7 formatında nasıl raporlanacağı temsilî olarak gösterilmiştir.
🎯 Ne işe yarar?
UMAP, ilgili veri türü için gerekli tüm varsayım kontrollerini (normallik, varyans homojenliği, vb.) arka planda otomatik uygular ve sonuçları açık bir tablo + grafik ile sunar. APA 7 standardında otomatik yorumlama, Cohen’s d/η²/R² gibi etki büyüklükleri ve %95 güven aralıkları raporlanır.
📌 Ne zaman kullanılır?
- Eğitim Bilimleri alanına ait ölçümlerin istatistiksel analizinde
- Akademik yayın için APA 7 uyumlu sonuç tabloları üretmek için
- Hipotez sınama ve karar verme süreçlerinde
- Lisans / yüksek lisans / doktora tezlerinde uygun yöntem seçimi sonrasında
📐 Varsayımlar
- Uygun ölçek — Değişkenler analizin gerektirdiği ölçek düzeyinde (nominal/ordinal/aralık/oran) olmalı
- Bağımsız gözlemler — Gözlemler birbirinden bağımsız bireylerden gelmiş olmalı
- Yeterli örneklem — Analiz için minimum n gereksinimi karşılanmalı
- Aykırı değer kontrolü — Aykırı değerler tespit edilip değerlendirilmeli
Varsayımlar bozulursa MerQur otomatik olarak non-parametrik veya sağlam (robust) alternatife yönlendirir.
🛠 MerQur’da Nasıl Yapılır?
Veriyi yükle. Dosya → Aç menüsünden örnek dosyayı seç. MerQur sütun tiplerini otomatik tespit eder.
Analizi seç. Sol kenardan UMAP‘yi seç.
Panel atamaları (programdaki form alanları):
- feature_cols:
[ogrenci_id, davranis_01, davranis_02, +23 daha] - n_components:
2 - n_neighbors:
15 - min_dist:
0.1
Opsiyonel ayarlar. Etki büyüklüğü ✓ · %95 güven aralığı ✓ · Varsayım kontrolleri (otomatik).
▶ Çalıştır butonuna bas. Sonuçlar tablo + grafik olarak otomatik üretilir.
📄 Word’e Aktar. APA 7 formatında, italik istatistik sembolleriyle rapor.
📊 Örnek Veri Seti — Eğitim Bilimleri
ℹ Not: Aşağıdaki senaryo, MerQur çıktısı ve yorum, gerçek örnek veri seti MerQur’da çalıştırılarak elde edilmiştir. Kendi verinizdeki sayısal sonuçlar farklılık gösterecektir; buradaki amaç analizin uçtan uca nasıl kurgulandığını ve yorumlandığını göstermektir.
🎬 Örnek Dosya
Bu analiz, Eğitim Bilimleri alanına ait aşağıdaki örnek veri seti üzerinden gösterilmiştir:
Egitim_Bilimleri/72_umap_behavior_5tip.xlsx
🎬 Senaryo
Bu araştırmada 200 öğrencinin davranışsal profillerini analiz ettik ve her öğrenci için behavior_01’den behavior_25’e kadar 25 davranış değişkenini kaydettik. Ayrıca öğrencilerin lower_type değişkeniyle beş davranış tipine (S1, S2, S3, S4, S5) ait olduklarını biliyorduk. Amacımız bu yüksek boyutlu davranış verisini iki boyuta indirgeyerek beş tipin gerçekten ayrı kümeler oluşturup oluşturmadığını görsel olarak incelemekti. Yerel ve global yapıları koruyarak karmaşık örüntüleri haritalayan UMAP bu tür küme keşfi için idealdir.
⚙️ Değişken Seçimi
- Öngörücüler (değişkenler): behavior_01 … behavior_25
- Renk/Grup etiketi: lower_type (S1,S2,S3,S4,S5)
Veri Önizleme (İlk 5 Satır)
| student_id | lower_type | behavior_01 | behavior_02 | behavior_03 | behavior_04 | behavior_05 | behavior_06 | behavior_07 | behavior_08 | behavior_09 | behavior_10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | S1 | 0.919 | -0.374 | -0.135 | 0.982 | 1.353 | -1.138 | 0.836 | -2.118 | 1.164 | -0.049 |
| 2 | S1 | -0.683 | 0.188 | -0.839 | 0.111 | -0.686 | 0.293 | 0.67 | -0.268 | -0.837 | 1.092 |
| 3 | S1 | -0.968 | -0.615 | -1.128 | 0.985 | 1.474 | -0.519 | -0.212 | 1.055 | 0.111 | -0.698 |
| 4 | S1 | -0.49 | -0.734 | -1.322 | -0.678 | -0.051 | 0.377 | 0.077 | -1.635 | 0.433 | -2.254 |
| 5 | S1 | -1.885 | 0.715 | 2.111 | 0.388 | 0.447 | 0.592 | 1.071 | 2.284 | -1.765 | -1.25 |
n = 200 · Sütunlar (ilk 12 sütun): student_id, lower_type, behavior_01, behavior_02, behavior_03, behavior_04, behavior_05, behavior_06, behavior_07, behavior_08, behavior_09, behavior_10
📈 MerQur Çıktısı
💬 MerQur Yorumu
UMAP, t-SNE’ye benzer modern bir boyut indirgeme yöntemidir ama hem yerel hem global yapıyı daha iyi korur ve daha hızlıdır. Yirmi beş davranış maddesinden oluşan öğrenci profillerini iki boyutlu bir haritaya düşürdük; benzer davranış profilleri kümelenir. n_neighbors parametresi yerel-global dengesini, min_dist ise kümelerin sıkılığını ayarlar. UMAP, yüksek boyutlu davranış/anket verisinde gizli grup yapısını keşfetmek için giderek daha çok tercih ediliyor. Görselleştirme amaçlı kullanılır; kümelenme deseni yorumlanır, eksen değerleri değil.
⚠ Sık Yapılan Hatalar
- Veri tipini yanlış belirlemek (örn. kategorik değişkeni numerik olarak yüklemek)
- Varsayım kontrollerini atlayıp doğrudan p-değerine bakmak
- Etki büyüklüğünü raporlamamak — APA 7 hem p hem etki büyüklüğü ister
- Çoklu karşılaştırmada Tip I hatası düzeltmesi (Bonferroni/Tukey) yapmamak
- n yetersiz olduğunda non-parametrik alternatife geçmemek
📹 Video Anlatım
Bu analizin Eğitim Bilimleri dosyası üzerinden uçtan uca uygulanışı için aşağıdaki videoyu izleyebilirsin.
▶ UMAP — video anlatım
Bu bölüm, Kümeleme ve Boyut İndirgeme videosunun içinde yer alıyor (4 analiz, tek video). Aşağıdaki bağlantı doğrudan 5:22 dakikasından, bu analizin anlatıldığı yerden başlar.
🧪 Fen Bilimleri ve Matematik · 🏛 Mimarlık, Planlama ve Tasarım · ⚙ Mühendislik · 🏥 Sağlık Bilimleri · 📊 Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler · 🏃 Spor Bilimleri · 🌾 Ziraat, Orman ve Su Ürünleri
📚 Bu Analizi Yaptıysanız MerQur’u Atıf Yapın
MerQur’u kullanarak bilimsel bir çalışmada bu analizi gerçekleştirdiyseniz, akademik atıf zorunluluğu kapsamında lütfen aşağıdaki atfı kullanın (APA 7):
Örücü, Ö. K. (2026). MerQur: Bütünleşik Akademik Veri Analizi ve Raporlama Platformu [Bilgisayar Yazılımı] (Sürüm 1.0.0). https://doi.org/10.53463/merqur.2026001
BibTeX, RIS, EndNote ve İngilizce karşılığı için: tüm atıf formatları →
- American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.).
- Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). Sage.
- Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum.