UMAP
UMAP, MerQur’da otomatik uygulanan istatistiksel analizlerden biridir. Bu sayfada Sağlık Bilimleri alanına ait örnek veri seti üzerinde analizin nasıl uygulandığı, MerQur çıktısının nasıl görüneceği ve APA 7 formatında nasıl raporlanacağı temsilî olarak gösterilmiştir.
🎯 Ne işe yarar?
UMAP, ilgili veri türü için gerekli tüm varsayım kontrollerini (normallik, varyans homojenliği, vb.) arka planda otomatik uygular ve sonuçları açık bir tablo + grafik ile sunar. APA 7 standardında otomatik yorumlama, Cohen’s d/η²/R² gibi etki büyüklükleri ve %95 güven aralıkları raporlanır.
📌 Ne zaman kullanılır?
- Sağlık Bilimleri alanına ait ölçümlerin istatistiksel analizinde
- Akademik yayın için APA 7 uyumlu sonuç tabloları üretmek için
- Hipotez sınama ve karar verme süreçlerinde
- Lisans / yüksek lisans / doktora tezlerinde uygun yöntem seçimi sonrasında
📐 Varsayımlar
- Uygun ölçek — Değişkenler analizin gerektirdiği ölçek düzeyinde (nominal/ordinal/aralık/oran) olmalı
- Bağımsız gözlemler — Gözlemler birbirinden bağımsız bireylerden gelmiş olmalı
- Yeterli örneklem — Analiz için minimum n gereksinimi karşılanmalı
- Aykırı değer kontrolü — Aykırı değerler tespit edilip değerlendirilmeli
Varsayımlar bozulursa MerQur otomatik olarak non-parametrik veya sağlam (robust) alternatife yönlendirir.
🛠 MerQur’da Nasıl Yapılır?
Veriyi yükle. Dosya → Aç menüsünden örnek dosyayı seç. MerQur sütun tiplerini otomatik tespit eder.
Analizi seç. Sol kenardan UMAP‘yi seç.
Panel atamaları (programdaki form alanları):
- Ozellik Sutunlari:
[omics_01, omics_02, omics_03, ... +22 adet] - Bilesen sayisi:
2 - Komsu:
15 - Min mesafe:
0.1
Opsiyonel ayarlar. Etki büyüklüğü ✓ · %95 güven aralığı ✓ · Varsayım kontrolleri (otomatik).
▶ Çalıştır butonuna bas. Sonuçlar tablo + grafik olarak otomatik üretilir.
📄 Word’e Aktar. APA 7 formatında, italik istatistik sembolleriyle rapor.
📊 Örnek Veri Seti — Sağlık Bilimleri
ℹ Not: Aşağıdaki senaryo, MerQur çıktısı ve yorum, gerçek örnek veri seti MerQur’da çalıştırılarak elde edilmiştir. Kendi verinizdeki sayısal sonuçlar farklılık gösterecektir; buradaki amaç analizin uçtan uca nasıl kurgulandığını ve yorumlandığını göstermektir.
🎬 Örnek Dosya
Bu analiz, Sağlık Bilimleri alanına ait aşağıdaki örnek veri seti üzerinden gösterilmiştir:
Tip/72_umap_omics_5tip.xlsx
🎬 Senaryo
25 boyutlu omik veriyi UMAP ile 2 boyuta indiriyoruz. Hem yerel hem küresel yapı için UMAP uygun bir yöntemdir.
⚙️ Değişken Seçimi
- Değişkenler: omics_01..25
Veri Önizleme (İlk 5 Satır)
| patient_id | lower_type | omics_01 | omics_02 | omics_03 | omics_04 | omics_05 | omics_06 | omics_07 | omics_08 | omics_09 | omics_10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | S1 | 0.926 | -1.212 | 1.186 | -0.689 | -0.947 | -0.757 | 0.929 | 1.308 | 2.063 | -0.819 |
| 2 | S1 | 0.133 | -0.139 | 0.236 | 0.682 | 1.06 | 0.678 | -0.759 | 0.655 | 1.822 | 1.212 |
| 3 | S1 | 0.35 | 0.184 | -0.256 | 0.488 | -0.116 | -1.293 | 0.266 | 1.47 | 1.493 | 0.012 |
| 4 | S1 | 0.691 | -0.174 | 0.337 | -0.681 | 0.448 | -0.273 | -1.381 | -0.239 | 1.401 | 0.137 |
| 5 | S1 | -0.194 | -1.582 | 0.801 | 0.146 | -0.206 | 1.004 | 0.072 | 0.522 | -0.967 | 0.547 |
n = 200 · Sütunlar (ilk 12 sütun): patient_id, lower_type, omics_01, omics_02, omics_03, omics_04, omics_05, omics_06, omics_07, omics_08, omics_09, omics_10
📈 MerQur Çıktısı
💬 MerQur Yorumu
Yirmi beş boyutlu omik (gen/protein) verisini UMAP ile 2 boyuta indirdik. UMAP, t-SNE’ye benzer biçimde doğrusal olmayan boyut indirgeme yapar; ancak hem yerel hem de küresel yapıyı daha iyi korur ve daha hızlıdır. n_neighbors büyüdükçe daha geniş grupları, min_dist büyüdükçe kümeler arası boşlukları vurgular. Tıpta ve genomikte yüksek boyutlu omik verisini görselleştirmede ve doğal hasta alt-tiplerini keşfetmede modern bir seçimdir.
⚠ Sık Yapılan Hatalar
- Veri tipini yanlış belirlemek (örn. kategorik değişkeni numerik olarak yüklemek)
- Varsayım kontrollerini atlayıp doğrudan p-değerine bakmak
- Etki büyüklüğünü raporlamamak — APA 7 hem p hem etki büyüklüğü ister
- Çoklu karşılaştırmada Tip I hatası düzeltmesi (Bonferroni/Tukey) yapmamak
- n yetersiz olduğunda non-parametrik alternatife geçmemek
📹 Video Anlatım
Bu analizin Sağlık Bilimleri dosyası üzerinden uçtan uca uygulanışı için aşağıdaki videoyu izleyebilirsin.
▶ UMAP — video anlatım
Bu analizin bir veri seti üzerinde MerQur’da uçtan uca uygulanışı, adım adım ekran yazısıyla.
🎓 Eğitim Bilimleri · 🧪 Fen Bilimleri ve Matematik · 🏛 Mimarlık, Planlama ve Tasarım · ⚙ Mühendislik · 📊 Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler · 🏃 Spor Bilimleri · 🌾 Ziraat, Orman ve Su Ürünleri
📚 Bu Analizi Yaptıysanız MerQur’u Atıf Yapın
MerQur’u kullanarak bilimsel bir çalışmada bu analizi gerçekleştirdiyseniz, akademik atıf zorunluluğu kapsamında lütfen aşağıdaki atfı kullanın (APA 7):
Örücü, Ö. K. (2026). MerQur: Bütünleşik Akademik Veri Analizi ve Raporlama Platformu [Bilgisayar Yazılımı] (Sürüm 1.0.0). https://doi.org/10.53463/merqur.2026001
BibTeX, RIS, EndNote ve İngilizce karşılığı için: tüm atıf formatları →
- American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.).
- Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). Sage.
- Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum.